2026-cı ilin birinci rübü Rusiya lideri Vladimir Putinin artan süstlüyü ilə yadda qaldı. Hesablamalara görə, bu dövrdə o bir il əvvələ nisbətən 20 faiz daha az ictimai tədbir keçirib və eyni zamanda, daha çox evdara çevrilib. Üç ay ərzində Putin Moskvadan yalnız bir dəfə ayrılıb və bu, doğma Sankt-Peterburqa səfər olub.

Nə nailiyyətlər, nə təsəlli

Hökmdar internet bloklanması, Baltik dənizindəki neft terminallarına edilən hücumlar və ya Sibirdə mal-qaranın qırılması kimi mövcud qalmaqallar və uğursuzluqlar barədə susur. Onun günahı başqasına yükləmək kimi təbii istedadı artıq işləmir.

Rejimin hazırda heç bir nailiyyəti yoxdur. Ukraynadakı qoşunları irəliləməyi dayandırıb. Biznes və universitetlərə artan işə qəbul təzyiqinə əsasən, muzdluların axını itkiləri kompensasiya etmir. İqtisadi artım dayanıb. Yüksək vergilər sahibkarları depressiyaya sürükləyir. Hesabatlarda inflyasiya yalnız azalır, lakin ictimai rəydə yüksəlir.

Bu ilin birinci rübü Putin üçün şəxsən məyusedici və təbliğat baxımından zərərli olan hadisələrlə dolu olub: Venesuela diktatorunun ələ keçirilməsi və İran diktatorunun öldürülməsi, Ust-Luqa və Primorskda bitməyən yanğınlar və rejimin öz ziyanına olaraq yalançı bəhanələrlə ört-basdır etdiyi dabaq xəstəliyi epidemiyası.

Və bu acınacaqlı fonda Rusiya hökuməti hətta öz vətəndaşlarını ovutmağa belə çalışmır. Əksinə, onlar üçün daim yeni "qeyri-populyar tədbirlər" icad edir. Və “Telegram” qadağası kimi hər kəsi qəzəbləndirən tədbirlər ortaya atılır.

Rejimin əleyhdarları ümid edirlər ki, son illərdə ilk dəfə olaraq sistem çökür və bir-birinin ardınca səhvlər buraxır. Diktatorların yalnız az səhvləri olduğu müddətcə davam gətirdiyi bir nəzəriyyə var. Səhvlər yığıldıqda, kütlələr və ya öz tərəfdarları onları devirirlər.

Hər şeyin bir sonu var

Lakin xatırladaq ki, bu, Putin sisteminin ilk dəfə deyil, təxminən altıncı dəfə çökməsidir. 2005-ci ildə (müavinətlər problemi), 2011-2013-cü illərdə (Medvedev-Putin dəyişiklikləri və avtokratiyanın davam etdirilməsi) və 2018-ci ildə (pensiya islahatı) xalq etiraz etdi və hətta küçələrə çıxdı və Putinin reytinqi aşağı düşdü. Lakin rejim asanlıqla davam etdi, bəzi səhvlərini düzəltdi və liderin gücü sonda yalnız artdı.

Müharibə illərində daha iki böhran baş verdi — 2022-ci ilin payızında (səfərbərlik) və 2023-cü ilin yayında (Priqojinin üsyanı). Məlum oldu ki, nə xalqın, nə də "elitanın" kənarlaşdıra bilmədiyi Putin silah gücü ilə tamamilə məğlub edilə bilər. Axı heç kim Priqojini dayandıra bilmədi: sadəcə o özü fikrini dəyişdi.

Putin səhvlərini düzəltdi — yeni səfərbərlik elan etmədi və yeni Priqojinləri irəli sürmədi. O demək olar ki, möcüzə göstərdi: pul müqabilində bir milyondan çox müqaviləli əsgər cəlb etməyi bacardı. Zahirən köhnəlmiş generalların komandanlığı altında olan Rusiya ordusu həm 2024-cü ildə, həm də keçən il amansızcasına irəlilədi. İşğal yavaş və baha başa gəldi, lakin xalq hesabat tələb etmədi.

Texnokratların ekspert nəzarəti altında Rusiya iqtisadiyyatı iki il ərzində, 2025-ci ilin ortalarına qədər, hərbi istehsal hesabına olsa da, davamlı olaraq böyüdü. Bu rifahdan faydalananların sayı xeyli idi.

Amma hər şeyin bir sonu var. Uğursuzluqlar dövrü bir ildən az əvvəl başlayıb. 2025-ci ilin son aylarında rejim üçün yaxşı xəbərlər gəlməyi dayandırdı və bu il pis xəbərlər də yağmağa başlayıb. Sistem 2022 və 2023-cü il böhranları dövründəki kimi sarsılır, lakin bu dəfə Putin səhvlərini düzəltmir, əksinə yenilərini edir.

Liderin reytinqi düşür, amma...

Lakin milli liderin ən ciddi səhvləri belə avtomatik olaraq onun vəzifədən uzaqlaşdırılmasına səbəb olmur. “Aşağıda” və ya “yuxarıda” olanların nəzəri olaraq diktatordan yaxa qurtarmaq istəməsi üçün rejimin uğursuz və şəxsən özləri üçün zərərli olduğuna dair davamlı bir hiss onları məğlub etməlidir. Bu, bu gün də belədirmi? Sorğu iştirakçıları tərəfindən ölçülən Putinin reytinqi tədricən azalır, lakin hələlik təhlükəli hədd deyil.. İctimai Rəy Fonduna (FOM) respondentlərin 76%-i Putinə olan etibarları ilə bağlı birbaşa suala müsbət cavab verib. Bir il əvvəl bu rəqəm 82% idi. Eyni səviyyə və tendensiya VTsIOM və “Levada” Mərkəzinin son sorğularında da müşahidə olunur.

VTsIOM tərəfindən açıq etimad sualına kortəbii cavablar əsasında hesablanan Putinin reytinqinin 32,1%-ə düşməsi xəbəri mühacirlər arasında ajiotaj yaratdı. Bu, çöküş kimi qəbul edildi, baxmayaraq ki, bu faiz o qədər də sensasiyalı deyildi.

VTsIOM uzun müddətdir ki, respondentlərindən dövlət işlərini etibar edəcəkləri siyasətçilərin adlarını müstəqil şəkildə qeyd etmələrini xahiş edir. Uzun müddət əvvəl, nəticələrdən qəzəblənən rəhbərliyin yaratdığı qalmaqaldan sonra sorğu agentliyi bu reytinqi orta hesabla ayda bir dəfə, gecikmə ilə və diqqəti cəlb etməməyə çalışaraq dərc etməyə başladı.

Ən son dərc olunmuş reytinq fevral ayı üçün orta göstəricidir. Müharibə dövrü standartlarına görə, bu, Putin üçün həqiqətən də əhəmiyyətsizdir. Bir il əvvəl bu göstərici dörd bal yüksək, 36,5% idi və müharibənin əvvəlində, 2022-ci ilin martında 43,1%-ə yüksəlmişdi. Lakin indi belə, Putinə olan etibar, bu şəkildə ölçülsə də, son aylarındakından daha yüksəkdir (2021-ci ilin dekabrında bu reytinq cəmi 26,2%).

Dərc olunmamış mart ayı reytinqi ehtimal ki, fevral ayındakından aşağıdır, lakin bu, o qədər də kəskin deyil. Digər agentliklərin sorğuları göstərir ki, hökumət və ictimai əhval-ruhiyyə tədricən azalır, amma hələ də kritik səviyyələrə çatmayıb.

Tapmaca o qədər də çətin deyil

Rusların rifah indeksi, FOM tərəfindən öz qiymətləndirmələrinə əsasən müəyyən edilmiş, 2026-cı ilin mart ayında mümkün olan 10 baldan 6,5 bal idi və bir il, iki və üç il əvvəlkindən bir qədər aşağı idi.

Eyni xidmətin sorğuları dostları və ailə üzvləri arasında narahat əhval-ruhiyyənin olduğuna inanan respondentlərin sayında artım göstərib. Lakin bu respondentlər azlıq təşkil edir: respondentlərin 48%-i ətraflarındakı əhval-ruhiyyənin sakit olduğunu bildirib.

“Levada” Mərkəzinin sorğuları, əsasən mənfi emosiyalar (gərginlik, qıcıqlanma, qorxu, melanxoliya) yaşadıqlarını deyənlərin, eləcə də ölkənin səhv yolda getdiyinə inananların nisbətində davamlı artım olduğunu göstərir. Bununla belə, hər iki qrup açıq şəkildə azlıqda qalır (müvafiq olaraq 24% və 26%).

Bundan sonra, FOM-un son həftənin əsas hadisələrini müstəqil şəkildə xatırlamaq istəyinə kortəbii cavabların paylanması bizə daha az sirli görünəcək.

Mart ayının sonlarında ruslar ABŞ-İsrail müharibəsini İranla müharibə adlandırdılar (27%). Növbəti sırada Ukraynadakı müharibə (18%), Ukraynanın Rusiyadakı hədəflərə atəş açması (5%), Sibirdə mal-qaranın qırğını (3%), “Telegram”ın və internetin bağlanması (2%) və inflyasiya (1%) yer aldı. Mart ayında keçirilən oxşar “Levada” sorğusunda müəyyən edilmiş prioritetlər təxminən eynidir.

Bu o demək deyil ki, İranda uzaq müharibə orta statistik rusiyalı üçün hər gün istifadə etdikləri “Telegram” tətbiqini itirmək təhlükəsindən daha vacibdir. Lakin onların irəli sürməyə hazır olduqları arqumentlər rəsmi təbliğatın əksidir və bu təbliğatın onların zehnləri üzərindəki gücü öz maraqlarından daha güclüdür.

Getdikcə daha baha başa gələn müdriklik

Bunun sadəcə cəza qorxusu məsələsi olmadığı , “karantinlərə” qarşı küçə etirazlarının az sayında özünü göstərir. Çölə çıxmağa cəsarət edənlər saxlanılır və bəzən döyülür. Bəs sərt qadağalardan tutmuş bütün əhalinin “karantinlərə” qəti şəkildə qarşı çıxdığını nəzərə alsaq, bu etirazlar çox kiçik deyilmi ?

Bu, küçələrdə kütləvi etiraz aksiyasının təkcə “Telegram”a qarşı kampaniyaya deyil, həm də hökumət tərəfindən maliyyələşdirilən şəxsi həyata hücuma son qoyacağı bir haldır. Bloklamanı şifahi şəkildə pisləyən heç kim hələ cəzalandırılmayıb, ona görə də hər kəsin qəzəbli olduğunu görmək asandır.

Lakin ictimaiyyət rejimi təbii bir fenomen kimi qəbul edir və bütün enerjisini məhdudiyyətlərə uyğunlaşmağa və onları aşmağa sərf edir. Bu çeviklik bəzən bir növ yerli müdriklik kimi qəbul edilir, baxmayaraq ki, bu, hökumətin onlara qarşı hər hansı bir hərəkətinə razılıq demək deyil. Və bu razılıq mövcud olduğu müddətcə ruslar rejimə qarşı çıxmırlar, hətta bu, onların gündəlik maraqlarına xələl gətirsə belə. Bu, onların bütün mövcud narahatlıq və çətinliklərinə aiddir.

Misal üçün, işğalı davam etdirməkdənsə, sülhə və ya heç olmasa Ukrayna ilə atəşkəsə üstünlük verilməsi istəyi durmadan artır, lakin rejimə qarşı heç bir tələb irəli sürülmür, hətta ən yumşaq tələblər belə. Bir çox “Z-bloger” indi rəhbərliyi tənqid edir, cəbhədə durğunluq olduğunu deyir və Ukrayna ilə danışıqların məqsədəuyğunluğunu etiraf edir. Lakin bu, heç bir siyasi hərəkətə çevrilmir.

RSPP-nin bu yaxınlardakı konqresi təşkilatçılar tərəfindən Putini iqtisadi siyasəti normallaşdırmağa və interneti rahat buraxmağa inandırmaq üçün bir məkan kimi nəzərdə tutulmuşdu. Bunun əvəzinə, bu, liderlə maqnatlar arasında qapalı görüşə çevrildi və iştirakçılar bir-biri ilə rəqabət apararaq ondan pullarını ya hərbi kredit, ya da sadəcə pulsuz olaraq qəbul etməsini istədilər.

Saysız-hesabsız peşəkar və biznes birlikləri, hamısına ağır zərbə vursa da, hakimiyyətdən internetə qarşı təzyiqləri dayandırmağı tələb etmək barədə düşünmürlər. Ural Telekommunikasiya Operatorları Assosiasiyası tərəfindən Mişustinə ünvanlanan etiraz məktubu hələlik istisna olaraq qalır. Əgər minlərlə belə açıq məktub olsaydı, Putinin planlarını əhatə edən atmosfer tamamilə fərqli olardı.

Putinin sistemi hazırda həqiqətən sarsılır, çünki onun gedişatına qarşı narazılıq geniş yayılıb və bəzi cəhətlərdən hətta universal xarakter alıb və hökmdarın qərarları yalnız narazılığı daha da artırır.

Lakin bu səhvlərin toplanması nə kütlələr, nə də "elitalar" arasında heç bir kollektiv hərəkətə çevrilmir. Və bu mənada sistem əvvəlki kimi güclü olaraq qalır. Beləliklə, belə qənaətə gəlmək olar ki, rejimin səhvləri hələ kifayət qədər deyil.

Müəllif: Sergey Şelin – Rusiyalı analitik.

Mənbə: “The Moscow Times”

Tərcümə AYNA.AZ-a məxsusdur.