Azərbaycanın işğaldan azad etdiyi tarixi ərazilərində üzə çıxan kütləvi məzarlıqlar və hələ də davam edən mina partlayışları bölgədə təkcə müharibənin izlərini deyil, həm də uzun illər gizlədilmiş ağır humanitar cinayətləri açıq şəkildə ortaya qoyur. Onilliklərdir yaxınlarının taleyindən xəbərsiz qalan ailələrin ağrısı da davam edir.

Halbuki bu məlumatların açıqlanması beynəlxalq hüququn açıq tələbidir. Cenevrə Konvensiyaları kimi fundamental sənədlər müharibə qurbanlarının taleyinin aydınlaşdırılmasını məcburi öhdəlik kimi müəyyən etsə də, bu normaların kobud şəkildə pozulması vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

Eyni zamanda xəritələri gizlədilən mina sahələri hər gün yeni faciələrə səbəb olur, mülki insanların həyatını təhlükə altında saxlayır və bölgədə təhlükəsizliyi ciddi şəkildə təhdid edir. Bu davranış sadəcə məsuliyyətsizlik deyil, sistemli şəkildə həyata keçirilən zorakılıq siyasətinin göstəricisidir. İnsan həyatını heçə sayan, ailələrin “həqiqəti bilmək hüququnu” tapdalayan bu yanaşma açıq şəkildə vandalizm və vəhşilik nümunəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Təsəvvür edin ki, 10 noyabr 2020-ci ildə əldə olunan üçtərəfli bəyanatdan bu il aprelin 26-dək keçən müddətdə ümumilikdə, ölkədə mina partlayışı ilə bağlı 261 insident qeydə alınıb, bundan 423 nəfər zərər çəkib, onlardan da 73 nəfər həlak olub, 350 nəfər xəsarət alıb. Zərərçəkənlərdən 230 nəfəri mülki şəxs (onlardan 58 nəfər həlak olub, 172 nəfər xəsarət alıb), 193 nəfəri hərbçidir (həlak olanlar 15, xəsarət alanlar 178). Ümumilikdə isə 1991-ci ildən bu günədək 3400 nəfərdən çox minadan zərər çəkən var.

Hərbi ekspert Səxavət Məmməd Musavat.com-a dedi ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə addım-addım üzə çıxan hər bir kütləvi məzarlıq və hər gün eşidilən mina partlayışı sadəcə keçmiş müharibənin acı qalıqları deyil. Bu reallıq onilliklər boyu davam edən, sistemli şəkildə həyata keçirilmiş və bu gün də mənəvi-humanitar cinayət kimi davam edən bir prosesin vizual sübutudur. Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran ən böyük maneə yalnız torpaqların fiziki bərpası deyil, həm də bu ərazilərin hər qarışına hopmuş "gizli təhlükə" ilə mübarizə aparmaqdır.

Cenevrə Konvensiyaları və onlara əlavə edilmiş protokollar münaqişə tərəflərindən itkin düşmüş şəxslərin taleyinə aydınlıq gətirilməsini və mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasını birmənalı şəkildə tələb edir. Lakin onilliklərdir minlərlə ailənin "həqiqəti bilmək hüququ" kobudcasına tapdalanır. Kütləvi məzarlıqların yerinin gizlədilməsi təkcə hüquqi pozuntu deyil, həm də itkin yaxınlarının tükənməyən ümidləri üzərində qurulmuş ağır mənəvi terrordur. Bu davranış beynəlxalq humanitar hüququn təməl prinsiplərini heçə saymaqla yanaşı, bəşəri dəyərlərə qarşı bir çağırışdır”.
Hərbi ekspertin sözlərinə görə, bu gün bölgədə mülki insanların həyatına qəsd edən ən real təhdid mina sahələridir: “Təqdim edilən bəzi xəritələrin qeyri-dəqiqliyi və ya tam xəritələrin verilməsindən inadla imtina edilməsi bu prosesin təsadüfi olmadığını göstərir. Bu, artıq məsuliyyətsizlik yox, sistemli bir zorakılıq siyasətinin davamıdır. Hər yeni mina partlayışı bölgədə aparılan genişmiqyaslı quruculuq işlərinə süni maneələr yaradır, günahsız insanların yaşamaq hüququnu əlindən alır, məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıtma prosesini ləngidir. Bir ərazini minalamaq və onun xəritəsini gizlətmək, müharibə rəsmən bitsə belə, qətliamı yeraltı üsullarla davam etdirmək iradəsidir. Bu yanaşma həm humanitar, həm də ekoloji vandalizm kimi qiymətləndirilməlidir. Hazırkı geosiyasi şəraitdə Azərbaycan və Ermənistan arasında müəyyən humanitar addımların atılması, bəzi məlumatların və şəxslərin qarşılıqlı mübadiləsi (müəyyən "alış-veriş" dinamikası) müşahidə olunur. Bu cür addımlar sülh üçün müəyyən ümidlər yaratsa da, məsələnin kökündə duran əsas problem-minaların tam təmizlənməsi və itkinlərin taleyi-hələ də tam həllini tapmayıb.

Hesab edirəm ki, humanitar məsələlər siyasi alver predmeti olmamalıdır. Ermənistan tərəfi minalanmış ərazilərin dəqiq xəritələrini təqdim etməklə və kütləvi məzarlıqlar barədə məlumatları bölüşməklə bölgədə real etimad mühitinin yaranmasına töhfə verə bilərdi. Lakin hələ də davam edən qeyri-müəyyənlik bu prosesin nə dərəcədə ağır və birtərəfli iradə ilə irəlilədiyini göstərir”.

Müsahibimiz onu da diqqətə çatdırdı ki, bölgədə dayanıqlı sülhdən danışmaq üçün ilk növbədə insanların ən təməl haqqı olan təhlükəsizlik təmin edilməlidir: “ Həqiqət üzə çıxmalı, torpaqlar minalardan təmizlənməli və ailələr onilliklərin ağrısından qurtulmalıdır. Bu, sadəcə Azərbaycanın qanuni haqqı deyil, həm də bəşəriyyətin mənəvi borcudur”.

Musavat.com